Sejak kebelakangan ini, persoalan sama ada Sijil Peperiksaan Bersepadu (UEC) sekolah menengah Cina merdeka adalah tidak berperlembagaan telah sekali lagi menjadi tumpuan perhatian tinggi di Semenanjung Malaysia, Sabah, dan Sarawak. Parti-parti politik dari kedua-dua belah pihak, kerajaan dan masyarakat sivil, masing-masing berpegang pada pandangan berbeza. Janji-janji lampau Parti Tindakan Demokratik (DAP) dan Pakatan Harapan telah diteliti semula, dengan tuduhan "khianat janji" yang sukar untuk dibantah. Namun, jika kita hanya terhenti pada tahap pertahanan parti politik atau sentimen etnik, masalah ini tidak akan pernah diselesaikan.

Bagi rakyat Sabah dan Sarawak, punca sebenar kontroversi UEC bukan terletak pada aspek teknikal pendidikan, mahupun dalam peruntukan perlembagaan itu sendiri, tetapi pada penyelewengan jangka panjang daripada ideal penubuhan Malaysia dan ketiadaan berterusan keazaman politik.

 1. Akar Teori Pemolitikan UEC dari Perspektif Mahathir

Sebab UEC dilabelkan sebagai "tidak berperlembagaan" boleh dikesan kembali kepada sistem ideologi yang dibina oleh Mahathir selama beberapa dekad. Diterbitkan pada tahun 1970, The Malay Dilemma sangat memudahkan isu pembangunan negara kepada masalah struktur etnik, menganjurkan pembentukan semula pengagihan sosial dan penguasaan budaya melalui jentera negara. Selepas itu, karya-karya seperti The Challenge dan Malaysia: Can We Survive? secara sistematik mencadangkan logik tadbir urus bahawa "negara mesti dikuasai oleh budaya arus perdana tunggal, dengan budaya lain hanya boleh ditoleransi, bukan wujud secara selari."

 Dalam rangka teori ini, pendidikan bukan lagi sekadar dasar awam untuk melahirkan bakat tetapi telah dijadikan alat sebagai cara utama "kejuruteraan pembinaan bangsa." Sebarang kewujudan institusi di luar peperiksaan kebangsaan dan sistem pendidikan bersepadu dilihat sebagai ancaman berpotensi. Masalah UEC telah dicipta dalam pemikiran ini.

 2. Jalan Alternatif dari Pemimpin Melayu Sebelum 1957

Namun, jika kita kembali kepada sejarah sebelum 1957, pemikiran politik Melayu tidaklah begitu monolitik. Pemimpin-pemimpin awal seperti Tunku Abdul Rahman dan Onn Jaafar dengan jelas menganjurkan kerjasama politik dalam masyarakat majmuk dan pembinaan komuniti sivil. Onn Jaafar malah mencadangkan membuka UMNO kepada bukan Melayu, berdasarkan prinsip bahawa "identiti kebangsaan mengatasi identiti etnik."

 Visi pembinaan negara pada era itu bukanlah penindasan budaya tetapi kompromi politik dan kewujudan bersama yang majmuk. Tradisi inklusif ini kemudiannya dipinggirkan secara beransur-ansur, meletakkan asas bagi konfrontasi jumlah sifar hari ini mengenai pendidikan dan bahasa.

 3. Kepalsuan Tuduhan "Tidak Berperlembagaan" dari Perspektif Sabah-Sarawak

Dari sudut fakta undang-undang, tuduhan bahawa UEC adalah "tidak berperlembagaan" sama sekali tidak dapat dipertahankan. Perkara 152 Perlembagaan Persekutuan menetapkan bahasa Melayu sebagai bahasa kebangsaan tetapi pada masa yang sama dengan jelas menjamin pembelajaran dan penggunaan bahasa-bahasa lain, tidak pernah melarang pengiktirafan institusi terhadap pencapaian pendidikan berbilang bahasa. Mengiktiraf UEC tidak menjejaskan kedudukan bahasa kebangsaan mahupun mengubah sistem bahasa kebangsaan.

 Lebih penting lagi, pengaturan penubuhan negara di bawah Perjanjian Malaysia 1963 (MA63) sememangnya mengiktiraf keistimewaan Sabah dan Sarawak dalam bahasa, pendidikan, dan pentadbiran. Pada awal penubuhan negara, bahasa Inggeris masih menjadi bahasa rasmi pendidikan dan pentadbiran di Sabah dan Sarawak. Fakta sejarah ini sendiri telah menafikan hujah bahawa "satu bahasa sama dengan kesetiaan negara."

 4. Janji dan Pengkhianatan: Masalah Bukan pada Teknikal tetapi pada Kehendak Politik

DAP dan Pakatan Harapan dengan jelas berjanji untuk "mengiktiraf UEC" dalam pilihan raya umum 2018 dan 2022. Kini mereka berundur dengan alasan seperti "tidak berperlembagaan" atau "masyarakat belum bersedia," yang pada dasarnya bukanlah penemuan undang-undang tetapi pengiraan politik. Bagi rakyat Sabah dan Sarawak, ini bukan sahaja pengkhianatan dasar pendidikan tetapi juga satu lagi penafian terhadap "politik perkongsian."

 Data menunjukkan bahawa lebih 97% graduan UEC telah lulus bahasa Melayu pada tahap SPM; UEC diiktiraf oleh lebih 30 negara dan beribu-ribu universiti di seluruh dunia, namun ia sahaja dikecualikan daripada sistem awam di negara asalnya. Ini bukan isu keupayaan tetapi pilihan politik.

 5. Kepentingan Praktikal UEC dari Perspektif Kemajuan Manusia dan Dinamik Global

Dalam era di mana pusat graviti ekonomi global beralih ke timur dan dunia multipolar sedang terbentuk, keupayaan berbilang bahasa telah menjadi faktor produktif asas daya saing negara, bukan simbol etnik. China, ASEAN, dan penstrukturan semula rantaian bekalan serantau sedang mengubah struktur permintaan bakat secara mendalam. Menolak untuk mengiktiraf UEC adalah sama dengan secara sukarela meninggalkan seluruh generasi bakat yang mempunyai keupayaan berbilang bahasa dan merentas budaya.

 Bagi Sabah dan Sarawak, berbilang bahasa tidak pernah menjadi slogan politik tetapi realiti kelangsungan hidup. Kita telah lama berinteraksi dengan Indonesia, Filipina, Brunei, dan China; bahasa adalah alat pembangunan, bukan ancaman identiti.

 6. Penyelesaian Sebenar UEC: Keazaman Politik yang Berpandangan Jauh

Oleh itu, penyelesaian masalah UEC tidak pernah terletak pada butiran teknikal tetapi pada keazaman politik. Ia menguji bukan keupayaan mentafsir perlembagaan tetapi sama ada kepimpinan sanggup melepaskan diri daripada pemikiran etnik jumlah sifar gaya Mahathir dan kembali kepada semangat pembinaan negara majmuk yang terkandung dalam 1957 dan 1963.

 Sebuah kerajaan yang benar-benar berpandangan jauh harus mengakui realiti, menghormati sejarah, dan menghadapi masa depan: menegakkan perlembagaan tanpa memutarbelitkan maksud majmuknya; menunaikan janji dan bukannya sentiasa mencari alasan; menyasarkan pembinaan kapasiti negara jangka panjang dan bukannya mobilisasi etnik jangka pendek.

 UEC bukan ancaman kepada negara; menolak untuk mengiktiraf UEC adalah ancaman. Penyelesaiannya hanya bergantung pada sama ada terdapat keazaman politik, sama ada politik cukup tercerahkan dan cukup berani.

 Oleh Yii Ching Liik, 17-12-2025